Türk Havacılık Tarihi

İnsanoğlu yeryüzünde var olduğundan beri gökyüzüne olan merakı hiç azalmamış, uçmak için çeşitli denemeler gerçekleştirmiştir. Gerek dünya tarihinde gerekse Türk tarihinde havacılık adına önemli çalışmalar yapılmış ve günümüz havacılığının gelişmesine katkıda bulunulmuştur. 17. yüzyıldan günümüze Türk havacılık tarihinde yaşanan önemli gelişmelere hep beraber bakalım.

Table of Contents
Toggle

Kuş Kanatlar: Hezarfen Ahmed Çelebi
Roket Adam: Lâgari Hasan Çelebi
Türk Ordusunun İlk Pilotları
İlk Uzun Mesafeli Uçuş
Uçan İlk Türk Kadını
Göklerin Kahramanı: Vecihi Hürkuş
İlk Kez Uçak Düşürüldü
İlk Türk Uçağı Vecihi K-VI
Türk Tayyare Cemiyeti
TOMTAŞ (Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi)
Kayseri Tayyare Fabrikası
Vecihi Sivil Tayyare Mektebi
Etimesgut Uçak Fabrikası
Hürkuş Havayolları
Türkiye’nin İlk Askeri Eğitim Uçağı
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Türk havacılık tarihi ne zaman başlamıştır?
Lâgari Hasan Çelebi’nin havacılıktaki önemi nedir?
Vecihi Hürkuş Türk havacılığına nasıl katkı sağladı?
Türkiye’nin ilk kadın havacısı kimdir?
Türkiye’de ilk uçak fabrikası ne zaman kuruldu?
Türk Ordusunun ilk pilotları kimlerdir?
Türk havacılığının gelişmesinde hangi kurumlar etkili olmuştur?
📩 Daha Fazlası İçin Bir Tık Uzağınızdayız!

Türk havacılık tarihi, yalnızca gökyüzüne duyulan hayranlığın değil, aynı zamanda azim, cesaret ve bilimsel merakın bir yansımasıdır. Hezarfen Ahmed Çelebi’nin kanatlarıyla Galata Kulesi’nden süzüldüğü anlardan, Vecihi Hürkuş’un imkânsızlıklar içinde uçak üretme çabasına kadar geçen süreç, Türk milletinin havacılığa olan ilgisinin tarihsel derinliğini ortaya koymaktadır. Bu yazımızda, Türk pilotlarının ilklerinden, yerli uçak üretimine, kadın havacılardan sivil havayollarının doğuşuna kadar Türk havacılığının kilometre taşlarını detaylıca inceleyeceğiz.

Kuş Kanatlar: Hezarfen Ahmed Çelebi

“Bin Fenli” (bilimli) yani çok şey bilen anlamına gelen Hezarfen lakabına sahip Türk Bilgin Ahmed Çelebi, 1632 yılında kuşlardan esinlenerek tasarladığı kanatları ile Galata Kulesinden 3 km’lik bir mesafeye uçuş gerçekleştirdiği rivayet edilmiş ve tarihe geçmiştir.

Roket Adam: Lâgari Hasan Çelebi

Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesinde yer alan bilgiye göre , 17. yüzyılda Türk mühendis ve bilim adamı Lâgari Hasan Çelebi, kendi icat ettiği 50 okka barut macunu ile dolu 7 kollu bir fişeğe binmiş ve yardımcıları tarafından bu fişek ateşlenmiştir. Gökyüzüne fırlatılan Hasan Çelebi, fişeğin barutu bitince önceden hazırladığı kanatları açarak Sinanpaşa Sarayı önünde denize inmiştir. Türk bilim adamı, roketle uçuşun atası olarak kabul edilir. Türk tarihindeki bu önemli olay, havacılık ve uzay bilimleri çalışmalarına ışık tutacak niteliktedir.

ÖNERİ Havacılık Psikolojisi Nasıl Başladı?

Türk Ordusunun İlk Pilotları

1911 yılında Fransa’da bulunan Blériot Uçak Fabrikasının uçuş okuluna gönderilen Süvari Yüzbaşı Fesa Bey (Evrensev) ve İstihkam Teğmeni Kenan Bey, 1912 yılında eğitimlerini tamamlayıp Türk ordusunun ilk lisanslı pilotları olarak ülkeye geri dönmüşlerdir.

İlk Uzun Mesafeli Uçuş

Pilot Teğmen Nuri Bey ve Üsteğmen Hami Bey, 24 Ekim 1914 günü Edirne-İstanbul uçuşunu gerçekleştirmişlerdir. Edirne-Babaeski-Çorlu-Çatalca rotasını takip eden pilotlar, 3 saat 5 dakika süren uçuş sonucu Yeşilköy’e inmişlerdir.

Uçan İlk Türk Kadını

Aktivist olan Belkıs Şevket Hanım, Balkan Savaşı’nın ardından Donanma Cemiyetinin uçak ve gemi almak için başlatmış olduğu bağış kampanyasına destek olmuştur. Aynı zamanda Kadın Hakları Koruma Derneği’nin kurucularından olan Belkıs Şevket Hanım, 30 Kasım 1912 günü Osmanlı isimli Deperdussin uçağı ile İstanbul üzerinde uçmuş ve bağış için hazırlanan propaganda kartlarını atmıştır.

Göklerin Kahramanı: Vecihi Hürkuş

Yeşilköy Tayyare Mektepi’nden mezun olan Vecihi Hürkuş, ilk uçuşunu 21 mayıs 1916 tarihinde gerçekleştirmiştir.

İlk Kez Uçak Düşürüldü

1917 yılında Kafkas Cephesi 7. Tayyare Bölüğü’ne tayin edilen Vecihi Hürkuş, cephede bir Rus uçağını düşürerek uçak düşüren ilk Türk Tayyareci olmuştur. 8 Ekim 1917 tarihinde ise hava savaşında yaralanarak düşen Vecihi Hürkuş, Ruslara uçağını teslim etmemek için yakmıştır. Daha sonra da Ruslar tarafından Nargin Adası’nda esir olarak tutulmuş, Azeri Türkmenlerin yardımı sayesinde esirlikten kurtulmuştur.

1.Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru İstanbul’a gelmiş ve Hava Müdafaa Bölüğüne atanmıştır. Bölükte bir yandan vatana hizmet ederken bir yandan da av uçağı tasarımı yapmıştır. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması ile projesi yarım kalmıştır.

Vecihi Hürkuş, sivil pilot olarak da Kurtuluş Savaşı’na katılmıştır. Savaşta başarılı keşif uçuşları gerçekleştirmiş ve bir Yunan uçağını düşürmüştür. Göstermiş olduğu kahramanlıklardan dolayı da tam üç defa TBMM takdirnamesi verilmiştir. Aynı zamanda da kırmızı şeritli İstiklal Madalyası sahibiydi.

Ilk-Turk-Ucagi-Vecihi-K-VI

İlk Türk Uçağı Vecihi K-VI

Kurtuluş Savaşı’nın ardından İzmir’de Yunan uçaklarından kalan malzemeleri kullanarak ilk Türk uçağını yapan Hürkuş, uçağa Vecihi K-VI adını vermiştir. Uçabilirlik Sertifikası için başvuran Vecihi Hürkuş, “Tayyarenin teknik vasıflarını tespit edecek kimse bulunmadığından gereken vesika verilememiştir.” cevabını almıştır. Uçuş izni alamayan uçak, uzun bir süre İzmir Meydanı’nda kalmıştır. 28 Ocak 1925 tarihinde Vecihi Hürkuş, ceza almayı göze alarak 25 dk uçmuştur.

ÖNERİ Hava Harp Okulu

Asla vazgeçmeyen Vecihi Hürkuş, uçuş sertifikası alabilmek için Çekoslovakya’ya gitmiştir. Uçağının parçalarını tek tek söküp götüren Hürkuş, sonunda uçuş iznini almış ve Prag’dan Türkiye’ye uçmuştur. Bu uçuş aynı zamanda bir Türk uçağının Avrupa semalarında uçtuğu ilk uçuş olarak tarihe geçmiştir.

Türk Tayyare Cemiyeti

Türk Havacılığının büyümesini ve gelişmesini sağlamak amacıyla 16 Şubat 1925 yılında Türk Tayyare Cemiyeti kurulmuştur. Vecihi Hürkuş, bu cemiyetin kurucuları arasındaki ilk ve tek pilot olarak yer almıştır.

TOMTAŞ (Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi)

İlk uçak fabrikası TOMTAŞ, 7 Eylül 1925 tarihinde kurulmuştur. Şirketin %49’luk hissesi ise Alman Junkers firmasına aittir. Şirketin ilk iki projesi, Kayseri ve Eskişehir’de birer uçak fabrikası kurmaktı.

Kayseri Tayyare Fabrikası

Uçak imalatı amacıyla TOMTAŞ tarafından kurulmuştur. 1926 yılının sonuna kadar 250 uçak üretimi hedeflenmiştir. Alman şirketinin ekonomik sıkıntılara girmesi fabrikayı da etkilemiştir. ABD’nin de etkisiyle fabrikada üretim durdurulmuştur.

Vecihi Sivil Tayyare Mektebi

Hürkuş, 21 Nisan 1932’de ilk Türk sivil havacılık okulunu kurdu. Vecihi Sivil Tayyare Mektebine toplam on iki öğrenci kaydolmuştur. Okul, maddi sıkıntılar ve öğrencilerin diplomalarına denklik verilmemesi yüzünden ne yazık ki kapanmıştır.

Etimesgut Uçak Fabrikası

İngiliz firma De Havilland sponsorluğunda 1941 yılında THK tarafından kurulmuştur. Bu fabrikada Türk ve Polonyalı mühendisler birlikte çalışmıştır.

Hürkuş Havayolları

Türkiye’nin ilk sivil hava yolları olan Hürkuş Havayolları, Vecihi Hürkuş tarafından 1954 yılında Bursa’da kurulmuştur. Başlangıçta, İstanbul-Bursa, İzmir-Aydın ve İzmir-Milas seferleri düzenlenmiştir. Daha sonra İstanbul-Zonguldak-Ankara ve İzmir-Muğla seferleri de başlatılmıştır. Bir ara şirketin faaliyet izni kaldırılmasına rağmen Vecihi Hürkuş, faaliyet iznini geri almayı başarmıştır. Havayolları aynı zamanda Tarım Bakanlığı ile havadan ilaçlama sözleşmesi imzalamıştır. 1959 yılında havayollarının bir uçağının Adana’da düşmesinden sonra işletme izni iptal edilmiştir. Karşılaştığı birçok zorluğunun ardından ne yazık ki Vecihi Hürkuş, Hürkuş Havayollarını kapatmak zorunda kalmıştır.

Türkiye’nin İlk Askeri Eğitim Uçağı

1955-1957 yılları arasında toplam 57 adet üretilen eğitim uçağına “Uğur” ismi verilmiştir. Üretilen uçaklardan üç tanesi Ürdün Hava Kuvvetleri’ne hibe edilirken kalan uçaklar, uçuş okulunda kullanılmıştır.

Tüm bu gelişmeler şüphesiz ki Türk havacılığının gelişmesi ve ilerlemesi konusunda büyük önem arz etmektedir. Yazıda bahsedilen her havacı, Türk havacılığına hizmet etmiş ve Türk havacılığının günümüzdeki haline gelmesine katkıda bulunmuştur. Önüne çıkan her türlü engele rağmen asla pes etmeyen ve vatanının istikbali için her daim çaba göstermiş olan Vecihi Hürkuş’a selam olsun….

ÖNERİ Koronavirüs'ün Havacılık Sektörüne Etkisi

“Çünkü uçmak her şeyden önce benim için ruhi bir ihtiyaçtır.”

Vecihi Hürkuş

Turk-Havacilik-Tarihi-Havacilik-Psikolojisi

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Türk havacılık tarihi ne zaman başlamıştır?

Türk havacılık tarihi 17. yüzyılda Hezarfen Ahmed Çelebi’nin Galata Kulesi’nden gerçekleştirdiği uçuş denemesiyle başlamıştır. Bu olay, gökyüzüne ilk cesur adım olarak kabul edilir.

Lâgari Hasan Çelebi’nin havacılıktaki önemi nedir?

Lâgari Hasan Çelebi, roketle uçuş denemesi yapan ilk isimlerden biridir. 17. yüzyılda gerçekleştirdiği bu deneme, havacılık tarihinde roketle insanlı uçuşun öncüsü olarak kabul edilir.

Vecihi Hürkuş Türk havacılığına nasıl katkı sağladı?

Vecihi Hürkuş, ilk Türk uçağını üreten, ilk sivil havacılık okulunu kuran ve Hürkuş Havayolları’nı açan öncü pilottur. Türk havacılık tarihinde sayısız ilke imza atmıştır.

Türkiye’nin ilk kadın havacısı kimdir?

Türkiye’nin ilk uçan kadını Belkıs Şevket Hanım’dır. 1912’de propaganda uçuşu gerçekleştirmiş ve kadınların havacılık alanında da yer alabileceğini göstermiştir.

Türkiye’de ilk uçak fabrikası ne zaman kuruldu?

Türkiye’nin ilk uçak fabrikası 1925’te TOMTAŞ adıyla kurulmuştur. Kayseri’de üretime başlayan bu tesis, yerli uçak sanayisinin temellerini atmıştır.

Türk Ordusunun ilk pilotları kimlerdir?

Türk ordusunun ilk lisanslı pilotları Fesa Bey ve Kenan Bey’dir. 1911’de Fransa’da eğitim almış ve 1912’de Türkiye’ye dönerek ordu havacılığına öncülük etmişlerdir.

Türk havacılığının gelişmesinde hangi kurumlar etkili olmuştur?

Türk Tayyare Cemiyeti, THK, TOMTAŞ ve Etimesgut Uçak Fabrikası gibi kurumlar, Türk havacılık sanayisinin gelişmesinde ve yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır.

Türk havacılık tarihi, yalnızca teknolojik ilerlemenin değil, aynı zamanda büyük bir vatan sevgisinin, bilime duyulan saygının ve engeller karşısında pes etmeyen insanların mücadelesinin hikâyesidir. Vecihi Hürkuş gibi öncü isimlerin çabaları sayesinde bugün Türkiye, modern havacılıkta söz sahibi bir ülke olma yolunda emin adımlarla ilerlemektedir. Geçmişte atılan bu cesur adımlar, geleceğin havacılık mühendislerine, pilotlarına ve araştırmacılarına ilham vermeye devam edecektir.

Yazan: Hatice Peker